30% تخفیف ویژه بلک فرایدی
دیگه نگو شام چی بپزم !! ○مجله آشپزی شکمو○
خرید حضوری و مطمئن ارز دیجیتال
پکیج همهکاره زیبایی طب جامع
قرنهاست که ایران را در جهان به قالیهای زیبا و پر نقش و نگارش میشناسند. در فراز و فرودهای بسیار تاریخ این سرزمین، قالی ایرانی بیش از هر چیز دیگر توانست هویت، فرهنگ و تاریخ ایران زمین را زنده نگه دارد و به جهانیان بشناسد. قالی ایرانی خود همچون سفیری، شهر به شهر، جهان را در مینوردد و هنر و فرهنگ و تاریخ سرزمین ایران را به زیباترین شکل برای جهانیان به تصویر میکشد. سالیان درازی است که در معروفترین آثار ادبی جهان که به قلم بزرگترین نویسندگان دنیا نوشته شدهاند هرگاه نوبت به توصیف اتاقی با چیدمان مجلل و اصیل و زیبا رسیده قالی ایرانی را، با تمام شکوه و ظرافت و زیبایی آن، در میانه اتاق دیدهایم.
قالی ایرانی اعتبار و شکوه این سرزمین است. در پس هر نقش و رنگ آن هزاران هزار قصه است، قالی ایرانی راهی طولانی را پیموده تا به اینجا رسیده و حالا داستانهای بسیار از این سفر دراز دارد، سفری به درازای تاریخ این سرزمین که میتواند بسیار شنیدنی باشد.
در این مطلب، که در سه قسمت آماده شده است، پای قصههای قالی ایرانی مینشینیم و او رج به رج، از شمال تا جنوب و از شرق تا غرب ایران، از دیاری به دیار دیگر، برایمان قصهها خواهد گفت.
قدیمیترین قالی کشف شده معروف است به قالی پازیریک که در درهای به همین نام در میانه رشته کوههای آلتای روسیه یافت شده است. پژوهشهایی که بر روی طرحهای این قالی صورت گرفته نشان میدهد نقشه آن برگرفته از معماری تخت جشمید است و مطالعات دیگر نیز نشان داده که این قالی به دست پارتها یا مادها بافته شده است. طبق این اطلاعات، میتوان چنین نتیجه گرفت که نخستین قالی جهان توسط ایرانیان بافته شده است. از طرف دیگر، قدیمیترین ابزار قالیبافی که تاکنون کشف شده در مناطقی همچون گورهای عصر مفرغ در ترکمنستان و شمال ایران و همچنین منطقه کامفیروز در استان فارس به دست آمده که این شواهد نیز میتوانند دلالت بر ابداع قالی و خلق هنر قالیبافی توسط ایرانیان داشته باشند.
طی سالیان درازی که از بافت نخستین نمونههای قالی تاکنون گذشته است تغییرات بسیاری در طرح و سبک قالیبافی و همچنین ابزار مورد استفاده برای این هنر ایجاد شده است. در ایران استانهای مختلفی هستند که به عنوان مراکز قالیبافی در کشور شناخته میشوند و هر کدام از این شهرها سبک خاص خود را در قالیبافی دارند، تفاوت قالیهای بافته شده در شهرهای مختلف ایران در طرحها و رنگهای به کار گرفته شده نمایان است، و البته بی هیچ اغراقی، هریک از قالیهای بافته شده در هر کدام از این شهرها حرفهای بسیاری برای گفتن در جهان دارند و سالیان درازی است که زبانها را به تحسین واداشتهاند.
شهر تبریز یکی از برترین تولیدکنندگان فرش ایرانی و تولیدکننده ریزبافتترین و متنوعترین قالیهای کشور است. رونق قالیبافی و البته مهارت قالیبافان تبریزی به حدی بوده که شورای جهانی صنایع دستی شهر تبریز را به عنوان شهر جهانی بافت فرش انتخاب کرده است. قدمت قالیبافی در شهر تبریز به پیش از دوران صفوی، و احتمالا به زمان ساسانیان برمیگردد. اما در دوره صفوی بود، که همچون بسیاری دیگر از هنرها، قالیبافی تبریز نیز دچار تغییراتی شد که به رشد این هنر کمک زیادی کرد. تغییرات مهمی که در عهد صفویه در قالی تبریز به وجود آمد شامل تغییر طرح و نقش، جنس نخها و رنگها آنها، و همچنین ابزار به کار گرفته شده در قالیبافی بود. تغییراتی که در طرح قالی تبریز در عهد صفوی به وجود آمد گذار از طرحهای ساده و ابتدایی روستایی و رسیدن به طرحهایی با مفاهیم انتزاعی و نقوش اسلیمی و تصاویر انسان و حیوان میشود.

همچنین قالیبافان تبریزی رفته رفته به تولید فرشهایی ظریفتر با رجشمار بیشتر و به کارگیری مواد اولیه مرغوبتر، همچون ابریشم، روی آوردند.
تغییراتی وسیع نیز در همین دوران در ابزار قالیبافی به وجود آمد که هنرمندان را قادر میساخت بافتهایی ظریفتر و زیباتر ایجاد کنند. با نگاهی به تغییرات حاصل در دوران صفوی، در هنرهای مختلف ایران، به کارگیری رنگهای متنوع را بیش از هر زمان دیگری میتوان دریافت، همچون استفاده از رنگ صورتی و زرد حتی در معماری مساجد که نمونههای فاخر آن در شهرهای مختلف کشور همچنان سرپا هستند.
در بخش قالیبافی و در شهر تبریز نیز در عهد صفوی رنگ به وفور مورد استفاده قالیبافان قرار گرفت. نخهای پشمی و ابریشمی که برای بافت فرش تبریز در دوران صفوی به بعد مورد استفاده قرار گرفتند شامل این موارد بودند: بژ، نخودی، سرخابی، عنابی و زیتونی. در بین
طرحهایی که از آن دوران تاکنون مورد استفاده هنرمندان تبریزی قرار گرفتند نیز میتوان به این موارد اشاره کرد: طرح هَریس که مربوط به منطقه هریس در آذربایجان شرقی است. در این طرح از خطوط صاف و طرحهای هندسی استفاده میشود و سبک بافت آن به صورت رجشمار بالا، معمولا ۵۰ رج، و با پرزهایی کوتاه است. نخ به کار گرفته شده در ایجاد طرح هریس به طور معمول پشمی است و علت آن آب و هوای سرد منطقه کوهستانی هریس است. طرح ماهی یا هرات نیز از معروفترین طرحهای تبریزی است و معمولا با رنگهای گرم بافته میشوند. طرحی نسبتا ساده که در میانه آن تصویری شبیه به ماهی بافته میشود، اما در بخش کتیبه یا حاشیه گلهای ریز و معمولا به رنگ روشن ایجاد میشود. طرح نامی یا زیرخاکی نیز از انواع دیگر طرحهای قالی تبریز است که در بخش کتیبه به صورت خشتی بافته میشود.
قرنها است که جهان شهر کاشان را به عنوان یکی از مهمترین مراکز تولید قالیهای نفیس و ظریف باف ایرانی میشناسد. مُبلغی مسیحی به نام کارترایت که در سال ۱۶۰۰ میلادی به کاشان سفر کرده بود این شهر را به عنوان یکی از مراکز مهم جهان در داد و ستد فرش، قالیچه، کاشی و چینی معرفی کرده است. قالیهای معروف شاه عباسی که نقرهباف و زرباف هستند و زیبایی و ظرافت آنها در جهان شهره است نیز در شهر کاشان و به دستان هنرمندان این منطقه خلق شدهاند.
همچون فرشهای تبریزی، فرشهای کاشان نیز در عهد صفوی دستخوش تحولات اساسی شدند. از جمله این تغییرات میتوان تحول در طرحهای فرش کاشان را عنوان کرد. تا پیش از عهد صفوی اغلب، تصاویری از شکارگاهها بر روی دار قالی هنرمندان کاشانی نقش میبست، اما رفته رفته این طرحها جای خود را به نقوش اسلیمی و طرحهای برگرفته از طبیعت دادند.

نخ به کار گرفته شده در فرش کاشان بیشتر از جنس پنبه است و برای بافت فرشهای نفیس از ابریشم استفاده میشود. به طور کلی جنس نخی که در هر منطقه برای قالیبافی مورد استفاده قرار میگیرد به شرایط اقلیمی آن منطقه بستگی دارد، از آنجایی که از دیرباز از فرش به عنوان پوششی برای محافظت در برابر سرما استفاده میشد، از نخهای پشمی در مناطق کوهستانی و سرد و از نخهای پنبهای در مناطق نسبتا گرمتر استفاده میشد. اندازه پرزهای فرش کاشان در گذشته کوتاه بوده، اما در سالهای اخیر هنرمندان قالیباف کاشانی به ایجاد پرزهای بلندتر روی آوردهاند. رجشمار قالی کاشان نیز معمولا پایین و بین ۳۰ تا ۴۵ رج است.
در ادوار گذشته قالی کاشان معمولا در اندازههای کوچک و به اصطلاح سجادهای تولید میشدند، اما امروزه هنرمندان قالیباف کاشان نیز همچون سایر شهرهای ایران فرشهایی در ابعاد بزرگ می بافند. نخهای به کار گرفته شده برای بافت پس زمینه فرش کاشان اغلب به رنگ لاکی و سورمهای است.
اما ویژگی که باعث شهرت فرش کاشان در جهان شده است ظرافت طرح آن است، به طوری که اگر طرح فرش چهره انسان باشد، جزئیات به خوبی نمایان هستند و طرحهای گل و بته نیز همچون طرحهای برجسته به چشم میآیند. به طور کلی طرح فرش کاشان ملهم از طرح فرش اصفهان است، اما به شکلی سادهتر و با تنوع رنگ کمتر.
شناختهشدهترین طرحهای فرش کاشان عبارتند از: ترنج، محراب، محتشم کاشان، گلدانی و درختی کاشان، شکارگاه و حیوان، بتهجقهای کاشان، سجادهای، و پنج رنگ کاشان. اما شاید بسیاری از ما فرش کاشان را به طرح لچک ترنج با طرحهای اسلیمی سفید رنگ بشناسیم. در گذشته داخل ترنج قالی کاشان طرح مرغ و پرنده انداخته میشد، اما امروز این طرحها جای خود را با گلهای شاه عباسی عوض کردهاند.
پایان قسمت اول...
سایت داری؟ نکات سئو رو اینجا دنبال کن!
از اخبار گوگل و تغییرات سئو جا نمون!
تبلیغات افزایش بازدید و افزایش فروش در ارم بلاگ
30% تخفیف ویژه بلک فرایدی
خرید حضوری و مطمئن ارز دیجیتال
مشاهده